Czytaj więcej
Alina Kamińska
Aleksander Fredro powiązał jedzenie z małżeństwem. Autor „Zemsty” i „Ślubów panieńskich” bardzo często mówił tak: „Dobra żona tym się chlubi, że gotuje co mąż lubi” lub też „Gdy żona dobrze gotuje - drogę do serca męża znajduje”. Fredrę i te cytaty pamiętamy z okresu szkolnego, wspominamy również przepyszne obiady, które gotowały nasze mamy i babcie. A już szczególnie pamiętamy okres świąt Bożego Narodzenia, w Polsce najbardziej znany. Potrawy, które są związane właśnie z tymi świętami, to oczywiście pierogi. Karpie smażonej w galarecie. Moja mama robiła przepysznie z migdałami. To barszcze, zupa grzybowa, paszteciki z kapustą i z grzybami z grzybami, ale też uszka, kapusta z grzybami i grochem, kompot z suszu, kutia, makowce i pierniki. To wszystko zależało od regionu Polski, w którym żyliśmy, w którym dorastaliśmy. Czy zatem jedzenie jest podstawą naszego życia? Jakie mogą być jego przykre konsekwencje? Jakie są choroby naczyń krwionośnych i jak możemy pomóc? Przed świętami zapraszam na kolejny odcinek naszego cyklu programu „Zaopiekowani.TV”. Już niedługo przed nami święta, a dzisiaj mamy wyjątkowych gości. Pozwólcie, że ich przedstawię. Pan doktor Grzegorz Lewiński - to doświadczony specjalista chirurgii naczyniowej i ogólnej. Posiada ponad dwudziestoletnie doświadczenie zdobyte zarówno w Polsce, jak i w renomowanych klinikach w Niemczech. Jest członkiem polskich i niemieckich towarzystw naukowych oraz posiada certyfikat Niemieckiego Towarzystwa Ultrasonograficznego - w zakresie diagnostyki chorób naczyń. Ewa Trojak - to absolwentka AWF-u w Krakowie, gdzie ukończyła studia na fizjoterapii, studia podyplomowe z dietetyki klinicznej w Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalistka oligofrenopedagogiki, terapeutka ASD i zespołu Aspergera oraz integracji sensorycznej. Witam cię Ewo. No i oczywiście nasza gospodyni, czyli Dagmara Lech, kierowniczka Zespołu Medycznego ATERIMA MED, a także specjalistka pielęgniarstwa chirurgicznego. Aktualnie pracuje również w Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie, na oddziale neurochirurgii i neurotreumatologii, a zawodowo pasjonuje się leczeniem ran i wprowadzeniem nowoczesnych technologii do pracy z pacjentem. Witam Państwa bardzo serdecznie, zaczynamy naszą rozmowę, która nie będzie łatwa momentami, ale jest bardzo ważna, zwłaszcza w okresie świątecznym. Panie doktorze, jakie są choroby naczyń?
Dr Grzegorz Lewiński
Choroby naczyń zależą od wieku. Bardzo często rodzimy się już z chorobami, są to wady naczyniowe np. naczyniaki, z którymi często spotykają się rodzice noworodków. Budząc przerażenie. Natomiast z wiekiem ta specyfika chorób naczyń się zmienia. Idzie w kierunku, można tak nazwać, starzenia się naczyń. Czyli generalnie idziemy w kierunku miażdżycy, która jest naturalnym procesem, który się toczy przez całe nasze życie. Z tym, że ten proces przebiega w sposób fizjologiczny. Albo ewentualnie poprzez nasz tryb życia. Aktywność fizyczna może ewentualnie spowolnić ten proces. Z wiekiem rośnie ilość pacjentów, którzy mają problemy naczyniowe, problemy żylne czy przysłowiowe żylaki.
Alina Kamińska
Czyli podsumowując, jeżeli chodzi o seniorów, naszą opiekę nad nimi, czego możemy się spodziewać najbardziej?
Dr Grzegorz Lewiński
Najbardziej możemy się spodziewać objawów niedokrwiennych w kończynach dolnych, a także możemy się spodziewać udarów, które są związane z miażdżycą. Możemy się spodziewać też owrzodzeń, które są związane z niewydolnością żylną. Jednak najczęściej spodziewajmy się nadciśnienia. Może się także pojawić cukrzyca, która jest też w dzisiejszych czasach epidemią naszego społeczeństwa, tych społeczeństw nowoczesnych. I to są te procesy, które najczęściej spotykają ludzi starszych.
Alina Kamińska
A czym się różni zakrzepica od miażdżycy?
Dr Grzegorz Lewiński
Trzeba rozdzielić zakrzepicę żylną i zakrzepicę tętniczą. Zakrzepica żylna dotyczy głównie żył. Najczęściej jest związana również z niewydolnością żylną, z zaburzeniami krzepnięcia. To już jest bardzo szeroki temat. To mogą być zaburzenia nabyte, zaburzenia wrodzone, zaburzenia krzepnięcia. Natomiast zakrzepica tętnicza jest związana bardzo często z miażdżycą. Dochodzi do tego, że na płytkach miażdżycowych mogą wytwarzać się skrzepliny. Te płytki są bardzo nieregularne, to są zwapniałe fragmenty naczyń, na których mogą pojawiać się skrzepliny i w tym momencie ta skrzeplina zamyka światło. Tutaj trzeba również rozdzielić pomiędzy skrzepliną albo zakrzepicą, a zatorem. Zator to też jest nagłe zamknięcie naczynia. Z tym, że w przebiegu tak zwanej zatorowości polega to na tym, że najczęściej w sercu powstają fragmenty wykrzępionej krwi, które z prądem krwi są transportowane w różne okolice. Może to być udar, może to być nagle niedokrwienie w kończynach. Najczęściej dotyczy to pacjentów z zaburzeniami rytmu serca. Także generalnie trudno tutaj rozdzielić choroby naczyń czy choroby serca. To wszystko jest powiązane ze sobą.
Alina Kamińska
Ja na szczęście miażdżycy nie mam. Jestem sprawdzona, ogromnie się cieszę z tego powodu. Powiedzcie, wiecie co robić, żeby tych chorób takich jak miażdżyca czy zakrzepica nie mieć?
Ewa Trojak
To bardziej kwestia tego, by opóźnić ją jak najdłużej. Musimy zachowywać po prostu zdrowy styl życia. Myślę, że pan doktor się też zgodzi, że ważny jest ruch i dieta. To najlepsza recepta. Warto zadbać o zdrowie. Istnieje przecież dieta na cholesterol, dieta na nadciśnienie.
Alina Kamińska
Właśnie poprosimy o tę receptę. Panie doktorze, mamy się ruszać?
Dr Grzegorz Lewiński
Tak. Jest takie powiedzenie, że nie ma leku, który zastąpił ruch.
Alina Kamińska
Ale czy to jest prawda? Rzeczywiście, że możemy się ruchem leczyć?
Dr Grzegorz Lewiński
Często przychodzą do mnie pacjenci, nawet wczoraj była pacjentka, która ma zatkane wszystkie naczynia biodrowe. Trafiła do krakowskiego szpitala 20 lat temu. Lekarze nie podjęli się leczenia, bo stwierdzili, że operacja jest zbyt skomplikowana i jeszcze wówczas nie było takiej techniki jak obecnie. Ona wówczas przechodziła bez bólu nóg jakieś 20 metrów. Obecnie przechodzi 500 metrów. Tylko dlatego, że regularnie ćwiczy. Bardzo często się spotykam z takimi pacjentami. Generalnie w chirurgii naczyniowej istnieje zasada, że nie leczymy wyników badań, czyli nie leczymy na przykład badań tomograficznych, czy badań angiograficznych, gdzie mamy zatkane naczynia, tylko rozmawiamy z pacjentem. Jest taki etap choroby, który jest związany z zaburzeniami chodzenia, z bólem nóg w czasie chodzenia. I ten etap choroby nie jest taki groźny. On sprawia pacjentowi dyskomfort, ale to jest taki etap choroby, gdzie nie ma zagrożenia bezpośredniego amputacją. To zagrożenie amputacją pojawia się wtedy, kiedy pacjent ma bóle spoczynkowe, kiedy ma owrzodzenia, które się nie goją. Które mogą spowodować zakażenie, sepsę. Wtedy faktycznie ta amputacja często ratuje pacjentowi życie. Natomiast w tym wstępnym etapie choroby nie ma tego zagrożenia i to pacjent decyduje, czy będzie operowany, czy nie będzie operowany. Ponieważ nie ma zabiegu, który nie może się powikłać. A powikłania w chirurgii naczyniowej mogą się skończyć właśnie amputacją. Możemy doprowadzić do tego, że operowane naczynie w pierwszym momencie się otwiera. Wszystko funkcjonuje, a kilka dni później może się coś wydarzyć np. w wyniku różnych problemów, takich jak spadek ciśnienia krwi u pacjenta. Najczęściej wsadzamy protezy naczyniowe, które są sztuczne, ale nigdy nie będą funkcjonować jak naturalne naczynia. W rozmowie z pacjentem musimy ustalić czego on tak naprawdę chce. Ja mogę mieć pacjenta, który przychodzi i mówi: „Ja przychodzę 500 metrów. Jestem niezadowolony, bo ja chcę jeszcze chodzić na Rysy. Ja chcę jeszcze chodzić po Tatrach i jestem zdeterminowany, żeby lepiej chodzić i biorę na siebie to ryzyko zabiegu”. A mogę mieć pacjenta, który powiedzmy przechodzi 50 metrów i on mówi: „Wie pan co, ja jestem biznesmenem. Ja mam stacje benzynową, ja muszę dojść od samochodu, do kasy fiskalnej i mniej więcej nie interesuje. Ja nie chcę żadnych zabiegów. Także to leczenie jest bardzo indywidualne i w tym momencie, kiedy ten pacjent nie decyduje się na zabieg, to najlepszym lekarstwem jest chodzenie. Mówi się pacjentowi: „Proszę chodzić, chodzić, chodzić”. W ten sposób powstają nowe naczynia. Ta krew sobie znajduje ujście, przede wszystkim mięśnie się adaptują do niedokrwienia i powstaje krążenie oboczne. Najczęściej w nogach, bo dotyczy to najczęściej nóg. No i jedynym lekarstwem jest tutaj ruch tak naprawdę.
Alina Kamińska
Powiedz mi Dagmaro, czy zgłaszają nasi Opiekunowie to, że ich seniorzy mają ogromne problemy z naczyniami?
Dagmara Lech
Jak najbardziej, zacznijmy od tego, że wraz z wiekiem mobilność naturalnie się pogarsza. Jeżeli dodatkowo pojawiają się problemy zdrowotne, zmobilizowanie seniora do aktywności — na przykład, aby wstał z łóżka i poszedł na spacer — może być trudne, choć oczywiście nie jest niemożliwe. Musimy zachęcać jak najwięcej osób starszych do ruchu i aktywizacji. Pan doktor na pewno się z tym zgodzi. W Niemczech jest to świetnie zorganizowane: funkcjonują tam służby i pielęgniarki, które codziennie rano zakładają pacjentom wymagającym takiej pomocy specjalne opatrunki uciskowe. Dzięki temu możemy wspomagać podstawowy ruch, taki jak chodzenie i zapewnić seniorom bezpieczną dawkę wysiłku fizycznego. Na przykład u mnie na oddziale operujemy pacjentów z chorobami kręgosłupa i często słyszymy od nich: „Nie stać mnie na siłownię, nie mam pieniędzy na ćwiczenia czy inne formy aktywności fizycznej”. Zawsze wtedy tłumaczymy, że podstawowe ćwiczenia ruchowe można wykonywać bez żadnych kosztów i bez specjalistycznego sprzętu.
Alina Kamińska
Wystarczy spacer?
Dagmara Lech
My również powtarzamy, że najlepszym ćwiczeniem jest to, które nic nie kosztuje — czyli zwykły spacer. Chodzenie to najbardziej naturalna i fizjologiczna forma ruchu dla człowieka, stanowiąca podstawę naszej aktywności. Trzeba po prostu wstać i wyjść na spacer.
Dr Grzegorz Lewiński
Pacjenci bardzo często są niezadowoleni, kiedy to słyszą. Przychodzą do mnie i mówią: „Myślałem, że da mi pan tabletkę i wszystko będzie dobrze.” A ja odpowiadam: „Proszę pani, trzeba chodzić, trzeba pilnować diety, trzeba zredukować wagę — trzeba włożyć w to trochę własnego wysiłku.” I wtedy widzę, że niektórzy są wręcz rozczarowani taką rozmową. Często żartuję: „Proszę pani, lek, który pani przepisuję, jest całkowicie darmowy — to ruch.”
Alina Kamińska
Porozmawiajmy też o diecie.
Ewa Trojak
Pojawia się typowy problem: „To co ja mam gotować? Co ja mam jeść?” Pacjent często mówi: „Przecież ja jem dobrze — trochę zieleniny, sałatkę z pomidorów czy rzodkiewki. Ale lubię też kotlet, batoniki, coś podjadam w samochodzie w drodze”. A przecież jesteśmy narodem bardzo mobilnym, dużo podróżujemy i często jemy w biegu.
Alina Kamińska
A no właśnie. To nie dobrze.
Ewa Trojak
Nie dość, że dużo siedzimy, to jeszcze zapominamy, że dieta i ruch muszą iść ze sobą w parze. Mogę to powiedzieć także z perspektywy specjalisty od aktywności fizycznej — moje wykształcenie dotyczy nie tylko diety, ale również ruchu. Jeśli chcemy osiągnąć sukces, musimy łączyć oba elementy. Pacjent, który trafia do pana doktora z problemem miażdżycy, wcale nie musiałby się u niego pojawić, gdyby wcześniej odpowiednio się odżywiał i regularnie, właściwie dozował ruch. Dzięki temu może znacząco opóźnić konieczność wizyty u lekarza, a czasem nawet całkowicie jej uniknąć.
Alina Kamińska
Wiele rzeczy da się naprawić — i o tym będziemy rozmawiać już za chwilę, ponieważ zapraszam was do naszej kuchennej „Narzędziowni”. Natomiast jeszcze z panem doktorem chciałabym podsumować. Na co powinniśmy zwracać uwagę, aby działać z wyprzedzeniem? Poznajmy historie, które zdrowotnie mogą nam się przydarzyć. Jeżeli mamy zaburzenia czucia w kończynach dolnych, to już jest dla nas sygnał, że coś jest nie tak?
Dr Grzegorz Lewiński
Zaburzenia czucia to bardzo późny objaw — najczęściej, jeśli pojawiają się we wczesnej fazie, nie są związane z chorobami naczyń. Prawdziwe zaburzenia czucia występują zazwyczaj przy ostrych niedokrwieniach kończyn lub nagłym niedokrwieniu, co jest już bardzo poważnym problemem. Częściej jednak mają one podłoże neurologiczne, zwłaszcza w przebiegu cukrzycy, gdzie występuje neuropatia. Koleżanka na pewno to potwierdzi: właśnie te zaburzenia czucia są jedną z głównych przyczyn owrzodzeń. Zawsze powtarzam pacjentom z cukrzycą, że przed każdym założeniem butów powinni sprawdzić, czy w środku nie ma żadnego kamyka ani ciała obcego. Pacjent z neuropatią, który nie czuje bólu, może przejść dwa kilometry z kamieniem w bucie i nawet tego nie zauważyć. A jeśli dodatkowo nie ogląda codziennie swoich stóp, to po tygodniu może nagle zobaczyć olbrzymie owrzodzenie, o którym wcześniej nie miał pojęcia — bo go po prostu nie bolało.
Alina Kamińska
To prawda, ale jeżeli jest na przykład spuchnięcie kończyn dolnych, to już jest bardzo mocny sygnał i idziemy do doktora?
Dr Grzegorz Lewiński
Tak, wtedy należy się zgłosić do lekarza.
Alina Kamińska
Zapraszam was teraz do naszej kuchni, gdzie razem z Ewą i Dagmarą będziemy przygotowywać pyszne potrawy. Oczywiście pana doktora także zaprosimy, by skosztował tego, co uda nam się ugotować. Porozmawiamy wspólnie o zdrowym jedzeniu. Święta Bożego Narodzenia w Niemczech wyglądają inaczej niż w Polsce. Niemcy nie łamią się opłatkiem ani nie kładą sianka pod obrusem. Na stołach królują pieczone mięsa, kiełbaski, pieczone parówki, dania ziemniaczane oraz potrawy z kapusty. Trudno też wyobrazić sobie niemieckie święta bez pierników — to absolutna podstawa. A co my dziś będziemy jeść? Zaraz się przekonacie, bo proponujemy wam coś naprawdę zdrowego. Ewo, powiedz, co jest najzdrowsze i co powinniśmy przygotować? Oczywiście będziemy ci pomagać — jesteśmy tu po to, by jak najszybciej stworzyć coś pysznego i wartościowego. Warto pamiętać, że wiele tradycyjnych świątecznych potraw, choć pełnych wspomnień, nie zawsze jest zdrowych.
Ewa Trojak
Wigilia, dania świąteczne, głównie święta Bożego Narodzenia, to są potrawy dietetyczne.
Alina Kamińska
A jednak!
Ewa Trojak
Mamy ryby na wigilię, w tym nasze Polskie, wspaniałe śledzie, a także karpia, którego bardzo cenimy. Niemcy jednak karpia zwykle nie jedzą. Pojawia się pytanie, czy osoby starsze będą chciały zjeść właśnie tego karpia.
Dagmara Lech
Trzeba też zwrócić uwagę na to, że karp ma dużo ości. Dlatego dorsz jest lepszą propozycją dla osób starszych — jest łatwiejszy do jedzenia i bezpieczniejszy. Każdemu z nas się może przytrafić, że gdzieś ta oś się wbije w podniebienie i trzeba będzie się udać do lekarza. Więc faktycznie ten dorsz może być lepszą alternatywą.
Alina Kamińska
Możemy coś przygotować i coś skosztować po prostu przepysznego, a Wam pokazać oczywiście jaka sałatka może być dla nas bardzo dobra na okres świąteczny.
Ewa Trojak
Tak.
Ewa Trojak
Jakie w ogóle mamy rodzaje śledzi? Możemy kupować śledzie solone, które sami potem przygotowujemy. My już mamy gotowe śledzie, które wcześniej kupiliśmy i dołożyliśmy do nich trochę żurawiny, oliwy z oliwek, cebuli i papryki. Teraz uzupełnimy te składniki. Przygotowałyśmy śledzia z sałatką i jajkiem, oczywiście z majonezem. Myślę, że pan doktor pozwoli nam trochę posmakować. Jeżeli zjemy coś pysznego od święta, a potem zadbamy o odpowiednią dawkę ruchu i właściwie zbilansowaną dietę, to taki posiłek nie wyrządzi nam szkody.
Alina Kamińska
Robimy tak, jak mówisz.
Dagmara Lech
Tak, ja mogę tutaj pokroić.
Ewa Trojak
Oczywiście, bardzo proszę, ja się zajmę jeszcze pomidorami.
Alina Kamińska
A gdy ktoś nie chce jeść i ma problemy z przełykaniem. Jak powinniśmy w takiej sytuacji postępować?
Dagmara Lech
W przypadku problemów z przełykaniem musimy skupić się przede wszystkim na odpowiedniej konsystencji pokarmu. Należy unikać suchych produktów, które mogą utknąć w drogach pokarmowych i spowodować zadławienie. Najbezpieczniejszą opcją będą różnego rodzaju papki, potrawy zmiksowane oraz dania o miękkiej konsystencji. Na tym powinniśmy się skupić.
Alina Kamińska
Warzywa miksujemy na przykład razem z mięsem, tworząc jednorodną, łatwą do przełykania masę?
Dagmara Lech
Dokładnie tak — można wszystko zmiksować i podać w postaci gęstej zupy. To jest szczególnie ważne u seniorów, u których bardzo często obserwujemy tzw. kserostomię, czyli wysuszenie błon śluzowych jamy ustnej. Dla takich osób taka konsystencja posiłku jest znacznie bezpieczniejsza i łatwiejsza do przyjęcia.
Alina Kamińska
Seniorzy niekiedy mają też zaburzone na przykład odbieranie smaku jako takiego.
Dagmara Lech
Rzeczywiście, wraz z procesem starzenia się układu pokarmowego w jamie ustnej zachodzą zmiany, a receptory w kubkach smakowych ulegają osłabieniu. Dlatego osoby starsze często wolą potrawy mocno słodkie, słone lub wyraziste w smaku. Nie bójmy się więc używać przypraw i doprawiać jedzenia tak, aby było smaczne. Jeśli seniorzy nie chcą jeść, warto spróbować wzbogacić smak potraw, by zachęcić ich do jedzenia. Warto proponować jednak świąteczne desery o niskim IG. Ale nie rezygnować zupełnie z deserów. Świąteczne menu dla seniora powinno być zróżnicowane.
Alina Kamińska
Warto szukać sposobu po prostu.
Dagmara Lech
Dokładnie. Ważne jest też, żeby zwrócić uwagę na seniorów po udarach mózgu, którzy mogą mieć niedowład kończyn. Jak zachęcić taką osobę do przyjmowania pokarmów? Można na przykład trzymać jej rękę z łyżką i delikatnie pomagać w jedzeniu. W ten sposób senior uczy się wykonywać ruchy, a jednocześnie fizycznie angażuje rękę, co jest bardzo ważne. Na tym właśnie najbardziej nam zależy – promowaniu aktywności i samodzielności w takim zakresie, w jakim jest to możliwe.
Alina Kamińska
Czysto fizycznie po prostu.
Dagmara Lech
Tak, komunikujemy takie zalecsnia wśród naszych Opiekunów, bo faktycznie to ma bardzo pozytywne efekty w opiece.
Alina Kamińska
Na co powinniśmy zwrócić uwagę u seniorów? Jakie witaminy są naprawdę najważniejsze? Czy najważniejsze jest białko w diecie osoby starszej?
Ewa Trojak
Starsze osoby często są odwodnione, a woda jest podstawą prawidłowego funkcjonowania nie tylko komórek, ale i całego organizmu. U dorosłego człowieka woda stanowi około 70% masy ciała.
Alina Kamińska
Tak. To ważne!
Ewa Trojak
Oprócz tego, że senior otrzymuje pokarm o odpowiedniej konsystencji, musi też regularnie pić. Seniorzy często nie mają na to ochoty, dlatego każdy Opiekun i członek rodziny powinien dbać o odpowiednie nawodnienie starszej osoby. To jest podstawą, szczególnie gdy dostarczamy mu także kwasy omega-3, witaminy z grupy B czy magnez, który jest niezwykle istotny dla prawidłowego funkcjonowania serca.
Alina Kamińska
To jedna z podstaw, prawda?
Ewa Trojak
Tak, oczywiście. Jeśli senior ma problemy z połykaniem, nie zawsze będzie w stanie przyjąć tabletkę. Dlatego elektrolity należy uzupełniać w inny sposób, regularnie i przez cały czas. Można je przygotować samodzielnie w domu, tworząc odpowiednie napoje lub posiłki bogate w niezbędne składniki.
Alina Kamińska
To bardzo ważne, faktycznie.
Ewa Trojak
Tak, natomiast jeśli mówimy o nawadnianiu, to jest ono podstawą. Witamin z grupy B również nie można pomijać, oczywiście pod warunkiem, że nie ma stwierdzonego nowotworu, ponieważ w takich przypadkach dawkowanie i suplementacja mogą wymagać konsultacji lekarskiej.
Alina Kamińska
No właśnie o tym chciałam zapytać.
Ewa Trojak
Często jest to temat kontrowersyjny. Lekarze onkolodzy zwracają uwagę, że konieczna jest odpowiednia diagnostyka przed wprowadzeniem suplementacji. Jeśli natomiast stwierdzono udar, odżywiamy pacjenta całościowo, uzupełniając wszystkie niezbędne witaminy, ze szczególnym uwzględnieniem witamin kluczowych dla jego zdrowia.
Alina Kamińska
No właśnie. Przepraszam cię, jeszcze to tak kroimy, dobrze? Czy to mieszamy od razu? Możesz mi podać łyżkę?
Ewa Trojak
Tak
Alina Kamińska
Ale od razu cię zapytam — mówiłaś o witaminach i zdrowym odżywianiu, ale czy w świąteczny czas możemy pozwolić sobie na odrobinę ciasta, czy lepiej ograniczyć się tylko do pieczonych jabłek, które są przepyszne?
Dagmara Lech
Które tutaj właśnie mamy.
Ewa Trojak
To w ogóle jest prawdziwy rarytas dla przewodu pokarmowego, nie tylko dla osób starszych, ale dla każdego z nas.
Dagmara Lech
Mamy przygotowane pieczone jabłka, w których wnętrzu znajdują się także orzechy. W kontekście osób starszych warto zachować ostrożność z orzechami, natomiast dla reszty domowników możemy sobie na nie pozwolić. Dodatkowo dodaliśmy trochę miodu, aby wzmocnić smak. Takie pieczone owoce świetnie sprawdzą się również u seniorów, ponieważ mają miękką, pożądaną konsystencję, łatwą do spożycia.
Ewa Trojak
Dokładnie.
Dagmara Lech
Smaczne posiłki zwiększają też szansę, że senior chętnie je zje.
Alina Kamińska
Orzechy rzeczywiście są dla nas zdrowe, ale czy powinniśmy je jeść codziennie, np. migdały?
Ewa Trojak
Laskowe orzechy i migdały to prawdziwe dary natury, które powinniśmy spożywać codziennie — wystarczy 5–7 sztuk dziennie.
Alina Kamińska
Laskowe orzechy — czyli zamiast ciasteczka, prawda, zamiast cukru, który niestety bywa naszym problemem.
Ewa Trojak
A pacjentom młodym również proponuję coś podobnego — możemy zrobić batonik orzechowy z daktylami, które są naturalnym źródłem cukru. Oczywiście daktyle zawierają cukier, ale jest on naturalny. Jeśli zmiksujemy trochę orzechów z daktylami i dodamy kakao, włożymy do lodówki, otrzymamy prawdziwy, zdrowy batonik.
Alina Kamińska
Tak, oczywiście. A co z naszą rukolą? To chyba też podstawa wielu sałatek, prawda?
Ewa Trojak
Tak, rukola ma pełen zestaw witamin i u mnie w kuchni jest często dodawana do potraw.
Alina Kamińska
Czyli dodajemy ją do wszystkich sałatek, które przygotowujemy?
Ewa Trojak
Dokładnie tak. Możemy ją, że tak powiem, delikatnie „ubrać” na świątecznym talerzu. Chodzi o to, że nie chodzi tylko o zdrowe jedzenie, jakaś fit sałatka jarzynowa — jeśli dodamy np. majonez, to nie zaszkodzi ruchowej aktywności, którą planujemy. Nie zawsze trzeba się zastanawiać, jak odchudzić tradycyjne potrawy świąteczne, ale ważny jest ruch.
Alina Kamińska
Zróbmy tak — możemy to przygotować, ale jeszcze chciałabym, żebyś opowiedziała o dorszu, bo ty go przygotowałaś, Ewo. Możesz go pokazać?
Ewa Trojak
Dorsz to świetna alternatywa dla naszego polskiego karpia. Przygotowaliśmy go w jajku.
Alina Kamińska
Czyli podany zamiast karpia?
Ewa Trojak
Dokładnie. Podajemy go z pieczonymi ziemniaczkami — bardzo prostym daniem. Ziemniaki obieramy, gotujemy, a następnie maczamy w oliwie z oliwek, żeby zachować kwasy omega-3. Dodajemy zioła i pieczemy przez 15–20 minut w piekarniku. Do tego klasycznie podajemy zdrową, kiszoną kapustę, taką jak robiła nasza babcia.
Alina Kamińska
Przepis na to danie znajdziecie na naszej stronie Zaopiekowani.TV. Ważne są zdrowe przepisy świąteczne, wiemy to. Zapraszamy teraz pana doktora, ponieważ zaczniemy degustować pyszne potrawy, które przygotowałyście wcześniej, Ewo i Dagmaro. Przygotowaliśmy zdrowe przepisy na święta Bożego Narodzenia. Możemy je szybko wymieszać i spróbować. Dla Państwa mamy też życzenia, ponieważ święta są tuż-tuż. Staropolskim obyczajem, gdy w Wigilię pojawia się pierwsza gwiazda, a w Nowy Rok zmienia się cyfra, wszyscy składamy sobie życzenia. Przy tej pięknej okazji my również życzymy wam radości, pomyślności oraz coraz lepszych dni z roku na rok. Niech czas poświąteczny będzie pełen spokoju, rodziny, dobrej atmosfery i radości. Życzymy tego z całego serca. Do zobaczenia w kolejnym odcinku „Zaopiekowani.TV”.
Ewa Trojak
Ja też życzę zdrowia.
