Czytaj więcej
Alina Kamińska
Europejski Dzień Solidarności Międzypokoleniowej obchodzimy 29 kwietnia każdego roku. To wyjątkowe święto ma na celu pokazanie współpracy i solidarności między różnymi pokoleniami. Dziś przyjrzymy się psychologicznym i emocjonalnym aspektom opieki nad seniorem oraz jej konsekwencjom w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym. Oprócz troski, miłości i chęci niesienia pomocy, mogą pojawić się także bezsilność, lęk, rozdrażnienie, poczucie winy, a w konsekwencji tzw. wypalenie zawodowe Opiekuna. Istotne więc, jest wsparcie psychologiczne dla Opiekunów. Ważne jest, abyście wiedzieli, co się z wami dzieje i jak można temu zapobiec. Jak radzić sobie ze stresem w pracy Opiekuna? Gdzie szukać wsparcia psychologicznego dla Opiekunów. Gorąco zapraszam na kolejny odcinek naszej serii „Zaopiekowani.TV”. Naszymi gośćmi są Dagmara Lech, doświadczona pielęgniarka i dyrektorka Zespołu Medycznego ATERIMA MED oraz pani psycholog Grażyna Króżel, certyfikowana specjalistka psychoterapii uzależnień, która od dwóch lat zajmuje się w ATERIMA MED poradnictwem i wsparciem Opiekunów. Kolejnego gościa zaprosimy za chwilę. Wypalenie można najprościej zdefiniować jako zespół fizjologicznych i psychologicznych objawów występujących u osób intensywnie angażujących się w pracy z seniorami. Rozpoznanie tych objawów ma duże znaczenie, ponieważ pozwala wcześnie reagować i zapobiegać pogłębianiu się wypalenia zawodowego.
Grażyna Króżel
Myślę sobie, że wypalenie zawodowe to długotrwałe poczucie braku sensu w tym, co robię. Odczuwam dużo rozgoryczenia wobec rzeczywistości, w której jestem. Jeżeli chodzi o objawy wypalenia zawodowego u Opiekunek, warto zwrócić uwagę na zmęczenie, które nie ustaje.
Alina Kamińska
Fizyczne czy psychiczne — czy oba?
Grażyna Króżel
Jedno i drugie. Mamy trudności z regeneracją, ale oprócz tego zmęczenia jesteśmy zniechęceni do wszystkiego. Zauważamy takie zmiany, że coś, co było dla nas obojętne, staje się powodem złości i frustracji. Coś, co sprawiało nam przyjemność, już tej radości nie dostarcza. Zaczyna nam ciało dawać sygnały, pojawiają się bóle głowy, problemy ze snem. Mogą też pojawić się różne inne dolegliwości, do których mamy skłonności. Bardzo ważne jest też to, że spada nam jakość, czyli coś, co wykonywaliśmy dokładnie, staje się bardziej skomplikowane i zajmuje dużo więcej czasu.
Alina Kamińska
Tak, to co było proste, prawda? Sprawiało nam przyjemność.
Grażyna Króżel
Wchodzimy też w konflikty dużo łatwiej. Dzisiaj łatwiej wszczynamy kłótnie i myślę, że to są jedne z ważniejszych objawów, które pojawiają się na początku.
Dagmara Lech
Ja bym tutaj jeszcze dodała efekty bardziej długotrwałe, które wynikają bezpośrednio z przewlekłego stresu. Wypalenie zawodowe powoduje ekspozycję na taki stres, co prowadzi do objawów związanych z podwyższonym poziomem kortyzolu. Może to być uczucie rozdrażnienia, większa skłonność do chorób autoimmunologicznych — jeśli już istnieje jakaś choroba, najprawdopodobniej się zaostrzy, podobnie jak w przypadku nadciśnienia tętniczego. Pojawia się wtedy szereg problemów zdrowotnych, sygnalizujących, że musimy przystopować i znaleźć bezpieczną równowagę. To jest bardzo ważne, bo ludzie często myślą: „Ten tydzień był bardzo ciężki, dużo robiłem, mam prawo do zmęczenia i zniechęcenia”, a tak naprawdę może to być już wczesna zapowiedź wypalenia. Wtedy ważne są na przykład proste techniki relaksacyjne w domu Podopiecznego. Najważniejszym aspektem jest poczucie rozdrażnienia — praca, która wcześniej nie wywoływała negatywnych emocji, zaczyna powodować frustrację. Czujemy złość na Podopiecznego, na siebie, że nie wykonujemy swoich zadań. To jest moment, kiedy powinna zapalić się czerwona lampka.
Alina Kamińska
No ale czy zgłaszają się do was Opiekunowie z czymś takim? Czy rzeczywiście, pracując, wspierając seniorów, podczas webinarów czy w rozmowach z panią psycholog, zdarza się coś takiego jak wypalenie?
Grażyna Króżel
Zdarza się, natomiast nie jest to jednoznacznie określone, ponieważ objawy mogą występować również przy innych schorzeniach. Jest to zauważalne na przykład wtedy, gdy Opiekun mówi: „Wyjeżdżamy na jedno, drugie, trzecie zlecenie, zmieniamy firmę w nadziei, że coś się zmieni, a dalej jest tak samo”. Opiekun nadal jest przemęczony, pojawiają się te same objawy, a czasem nawet się nasilają. To sygnał, że coś jest nie tak i prawdopodobnie trzeba wprowadzić zmiany. Czasami niezbędna jest już konsultacja ze specjalistą. Ważny jest też plan dnia Opiekuna z przerwami na odpoczynek. I porozmawianie na temat tego, jak ustalać granice np. z rodziną Podopiecznego i jak dbać o sen np. podczas pracy zmianowej.
Alina Kamińska
Myślę, że bardzo ważne jest, abyście zrozumieli, że nie oceniamy tego w żaden sposób. Tak jak mamy grypę czy przeziębienie, tak istnieje możliwość doświadczenia wypalenia zawodowego — i można z tego wyjść. Rozmawiamy o tym właśnie po to. Mam nadzieję, że ten odcinek, związany z emocjami, jest dopiero pierwszym w naszym cyklu, w którym będziemy mocno wspierać psychologicznie i emocjonalnie naszych Opiekunów. Zatem zapraszam naszego kolejnego gościa — psychoterapeutkę, psycholożkę i seksuolożkę Iwonę Annę Wiśniewską, która przede wszystkim pracuje z osobami dotkniętymi przemocą. Ośrodek dla takich osób prowadzi już od 27 lat.
Iwona Anna Wiśniewska
Inny jest syndrom zmęczenia i wypalenia u Opiekunów dochodzących, którzy dojeżdżają do osób starszych, a inaczej u tych, którzy opiekują się 24 godziny na dobę. Brakowało mi tutaj uświadomienia Opiekunom, że stała praca z rodziną, bez wsparcia czy opieki zastępczej, może prowadzić do zaburzeń depresyjnych. Często osoby zgłaszające się do gabinetu doświadczają depresji, która wynika z poczucia winy, zmęczenia i niechęci wobec osoby starszej — co jest absolutnie naturalną reakcją, jeśli nie mają wsparcia z zewnątrz.
Alina Kamińska
Ale my jesteśmy tutaj po to, żeby pomagać wszystkim, prawda?
Iwona Anna Wiśniewska
Dokładnie. Warto zaznaczyć, że motywacje są różne — inne, jeśli opiekuję się bliską osobą w domu, a inne, gdy opieka jest zarobkowa. Jednak w obu przypadkach może dotknąć nas wypalenie zawodowe.
Dagmara Lech
Chciałabym odnieść się do tego, co powiedziała pani Iwonka. Bardzo często trudności zgłaszane przez naszych Opiekunów wynikają z negatywnych doświadczeń Podopiecznego, których doświadczył z poprzednim Opiekunem, np. podczas pobytu w szpitalu. Przykładowo, senior może bać się zaufać nam podczas transferu — przenoszenia z krzesła na łóżko — jeśli wcześniej upadł lub miał trudne doświadczenia. Zdarza się też, że osoby starsze, np. kobiety, reagują oporem lub agresją przy wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, zwłaszcza dotyczących intymnych obszarów.
Alina Kamińska
Tak, intymne obszary, bo to może być dla Podopiecznych bardzo mocno ograniczające.
Dagmara Lech
Dokładnie. Może to wynikać również z faktu, że w tamtych czasach dużo się nie mówiło o przemocy seksualnej — to temat tabu. Nie wiemy więc, czy dana osoba nie doświadczyła kiedyś przemocy. Każdą czynność należy wykonywać z dużym poszanowaniem intymności, budując jednocześnie relację zaufania z podopiecznym.
Alina Kamińska
Niezwykle ważne są rzeczy, o których mówimy. Wydaje mi się, że musimy do tego tematu wrócić. Powiedzcie mi, czy jako Opiekunowie możemy jakoś sobie pomóc? Co możemy zrobić dla siebie, żeby wytrzymać sytuacje, w których pojawia się przemoc, wypalenie zawodowe i podobne trudności?
Dagmara Lech
Myślę, że przede wszystkim warto zwracać uwagę na sygnały, które daje nasze ciało — przemęczenie, początek wypalenia. W takich sytuacjach warto zrobić sobie przerwę i znaleźć osobę, z którą można porozmawiać. Tłumienie emocji i gromadzenie poczucia winy czy niezrozumienia prowadzi do pogłębienia złego samopoczucia. A pamiętajmy, że są metody na odstresowanie, techniki oddechowe na stres. Ćwiczenia oddechowe dla Opiekunów, proste techniki relaksacyjne w domu Podopiecznego. To wszystko pomaga.
Alina Kamińska
Tak, o tym też porozmawiamy. Myślę, że tutaj jest też rola naszych widzów. Będziemy do tego tematu wracać i prosimy Państwa o przesyłanie pytań, aby kolejne odcinki mogły być jeszcze bardziej pogłębione i przydatne.
Iwona Anna Wiśniewska
Przygotowując się do pracy jako Opiekun, warto nauczyć się empatycznego wsłuchiwania w potrzeby osoby starszej. Nawet jeśli nie mówi, daje nam sygnały, czego oczekuje. Na warsztatach Opiekunki uczą się pytać: czego oczekuje ode mnie senior i jego rodzina? Czy jestem w stanie sprostać tym oczekiwaniom?
Grażyna Króżel
Przed wyjazdem warto zadbać o siebie — zrobić badania kontrolne i upewnić się, że jesteśmy zdrowi i sprawni, bo pracujemy z drugim człowiekiem. Ważne jest też, aby postawić się w pozycji „Ja też jestem ważna, ja też mogę mieć trudności”. Budowanie wsparcia, czyli posiadanie kogoś, z kim możemy porozmawiać i wygadać się, koi lęk i niepokój. Pozwala też uświadomić sobie, że nie jesteśmy sami i trudności w opiece są powszechne.
Alina Kamińska
To jest naturalne zarówno w pracy rodzinnej, jak i zawodowej, prawda?
Iwona Anna Wiśniewska
Tak. Już na etapie szkolenia zawodowego osoby wyjeżdżające powinny mieć warsztat, w którym uczą się etycznych zasad pomagania — jak pomagać, nie zatracając siebie. To niezwykle ważne. Można mieć zaświadczenie o zdrowiu fizycznym, ale co z przygotowaniem psychicznym? Czy jestem gotowa na ciężką, wyczerpującą pracę z drugim człowiekiem? Pomoc jest piękna, ale trzeba też zadbać o siebie, aby móc w pełni zaopiekować się innymi i być w 100% skuteczną.
Alina Kamińska
I tak, Dagmaro, co możecie zaoferować Opiekunom? Jakie wsparcie daje ATERIMA MED?
Dagmara Lech
Generalnie mamy przestrzeń, gdzie Opiekunowie dzielą się doświadczeniami — nasze webinaria pozwalają prowadzić żywe dyskusje i wzajemnie się wspierać. Dużą pomocą jest również pani Grażyna, która prowadzi konsultacje dla Opiekunów i wspiera ich w trudnych sytuacjach. Przykładem może być jedna z Opiekunek, która jechała na bardzo długie zlecenie — prawie roczny pobyt. Oferowałyśmy jej wsparcie, którego początkowo nie chciała, a później pomogło jej to radzić sobie z objawami wypalenia zawodowego i lękami przed wyjściem z domu. Dzięki temu wiedziała, że w trudnych sytuacjach zawsze może do nas zadzwonić.
Alina Kamińska
A jednak…
Dagmara Lech
Nasz numer telefonu jest zawsze dla Opiekunów dostępny.
Alina Kamińska:
Czyli praca pani Grażyny i wasza jest kluczowa — odbywa się ciągłe wsparcie Opiekunów. To, co robią, to naprawdę misja. Patrząc na to, co mówicie, widać, że to nie tylko kwestia zawodowa czy finansowa, ale misja opieki nad osobą, która często jest w ostatnim etapie życia.
Iwona Anna Wiśniewska
Bycie Opiekunem osoby starszej to olbrzymie wyróżnienie, ale nie każdy się do tego nadaje. Trzeba mieć wgląd w siebie i zastanowić się, czy poradzę sobie z osobą starszą, która nie będzie łatwa, może być wymagająca, a jej trudności mogą wynikać z wcześniejszych skrzywdzeń. Decydując się, trzeba wiedzieć, że to ogromna odpowiedzialność — aby ta osoba przy nas mogła godnie się zestarzeć, a czasem nawet odejść.
Grażyna Króżel
Mówimy o realizmie — jak naprawdę wygląda praca Opiekuna. Naszą rolą jest również wsparcie Opiekuna przy jego pierwszym zleceniu, aby sprawdził, czy się do tego nadaje.
Alina Kamińska
I ocenił swoje możliwości, prawda?
Dagmara Lech
Tak, często oczekiwania Opiekuna różnią się od rzeczywistości.
Grażyna Króżel
Opiekun wyobraża sobie, że wszystko będzie miło, bez agresji i konfliktów, a rzeczywistość weryfikuje te wyobrażenia.
Alina Kamińska
Zapraszam zatem do naszej „Narzędziowni”.
Grażyna Króżel
W sytuacjach stresowych odczuwalne jest napięcie, szybki, płytki oddech i przyspieszone tempo. Mam dla was trzy bardzo proste ćwiczenia, które zajmą minutę lub dwie, spowolnią oddech, poprawią poczucie komfortu i zredukują napięcie mięśni.
Ćwiczenie numer jeden: możecie sobie wyobrazić kwadrat lub rysować go palcem. Liczymy do czterech: wdech — 1, 2, 3, 4; zatrzymanie — 1, 2, 3, 4; wydech — 1, 2, 3, 4; zatrzymanie — 1, 2, 3, 4. Możecie powtórzyć razem ze mną przez minutę.
Ćwiczenie numer dwa wymaga tylko własnej dłoni i niewiele czasu. Wdech, wydech. Wdech, wydech, wdech, wydech, wdech, wydech. Zwróćcie uwagę szczególnie na wydech — to on daje ukojenie, napięcie z nas schodzi. Wdech, wydech, wdech, wydech, wdech, wydech, wdech, wydech, wdech, wydech. Wystarczy minuta lub dwie, aby w trakcie przerwy wykonać takie ćwiczenie oddechowe.
Ćwiczenie numer trzy: robimy wdech, który następnie pogłębiamy, a potem powoli robimy wydech. Uczymy się oddychania przeponowego, które daje nam relaks. Ważne, aby oddychać przez nos. Na dzisiaj to wszystko.
Alina Kamińska
Mam nadzieję, że „Narzędziownia” Wam pomoże. Natomiast, drogie panie, pytam: co my, jako Opiekunowie naszych seniorów, także w rodzinie — nie tylko w kwestiach zawodowych — możemy zrobić, aby sobie pomóc i sprawić, by opieka była jak najlepsza?
Dagmara Lech
Myślę, że przede wszystkim musimy sobie dać czas na odpoczynek i regenerację. To jest absolutna podstawa. Musimy zadbać najpierw o siebie — o naszą fizyczność i umysł — żeby później móc czuć się dobrze w opiece, bo praca z osobą starszą może być trudna i obciążająca nie tylko fizycznie, ale i psychicznie. Dlatego musimy znaleźć czas dla siebie. Na pewno dobrze zrobi też regularna aktywność fizyczna, choćby spacer. Ważne, żeby to było coś, co faktycznie sprawia nam przyjemność, ponieważ obniża poziom kortyzolu wynikający z przewlekłego stresu.
Alina Kamińska
Chociażby spacer, prawda?
Grażyna Króżel
Jeżeli stresu jest dużo, zachęcałabym do szybszego spaceru, żeby się zmęczyć. Najlepiej działa na redukcję napięcia wysiłek fizyczny.
Alina Kamińska
No wtedy pojawia się serotonina, prawda?
Grażyna Króżel
Dokładnie. Chciałabym też powiedzieć Opiekunom, żeby codziennie doceniali siebie za swój wkład i poświęcenie. Nie muszą to być wielkie rzeczy — czasami wystarczy zrobić sobie ulubioną herbatę i pobyć przy niej chwilę.
Iwona Anna Wiśniewska
Podsumowując: zanim zaczniesz pomagać innym, uporządkuj własne życie. Pamiętaj, że jesteś wyróżniona, a dzięki Twojej pracy osoba starsza będzie mogła godnie odchodzić.
Alina Kamińska
Piękne słowa. Bardzo wam dziękuję za obecność w tym odcinku. Cierpliwość, optymizm i wiara w siebie to podstawowe rzeczy, które wam przesyłamy. Chcemy, żebyście mieli poczucie wyjątkowości tego, co robicie. Zapraszam na kolejne odcinki i proszę o pisanie na TikToku, Instagramie i Facebooku, jakie macie problemy i z czym mamy się zmierzyć, aby wam pomóc. Dziękuję i do zobaczenia w kolejnym odcinku.
